Gdy gmina posiada mpzp, zmiany przeznaczenia działki może dokonać rada gminy w drodze uchwały. Wówczas wniosek o zgodę władz gminy na zmianę planu i zarazem zabudowę działki należy złożyć w urzędzie gminy właściwym dla danej nieruchomości. Wnioski o zmianę mpzp rozpatruje wójt/burmistrz bądź prezydent miasta i w przypadku pozytywnej decyzji rada gminy podejmie uchwałę w przedmiocie przystąpienia bądź odmowy przystąpienia do zmiany mpzp. Należy jednak pamiętać, że gmina może odmówić wprowadzenia zmian w mpzp, w szczególności gdy wniosek o zmianę przeznaczenia nie jest spójny z polityką przestrzenną gminy.
Gdy gmina nie posiada mpzp, można wystąpić o decyzję o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu. Decyzję taką wydaje wójt po przeprowadzeniu postępowania w sprawie wydania decyzji i stwierdzeniu zgodności lokalizacji danej inwestycji z polityką przestrzenną gminy. Zasady wydawania decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu są określone w ustawie o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz w kodeksie postępowania administracyjnego. Sam proces trwa około dwóch, trzech miesięcy.
Ważną kwestią pozostaje też klasa gruntów. Decyzję o zmianie przeznaczenia gruntów rolnych i leśnych na cele nierolne i nieleśne wydaje minister właściwy ds. rolnictwa w trakcie procedury opracowywania mpzp. Decyzja o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu może być pozytywna, gdy obszar przeznaczony pod inwestycję nie przekracza powierzchni 0,5 ha gruntów rolnych stanowiących użytki rolne klas I – III.
Koszt uzyskania decyzji o warunkach zabudowy zależny jest od przedsięwzięcia, które chcemy zrealizować, a które objęte jest wnioskiem o wydanie decyzji o warunkach zabudowy. Zabudowa mieszkaniowa jest zwolniona z opłat, ale np. wniosek o wydanie decyzji na budowę budynku garażowego, gospodarczego czy też przemysłowego lub usługowego podlega opłacie skarbowej w wysokości 107 zł.
