Zgodnie z ustawą z 14 grudnia 2012 r. o odpadach, odpady komunalne obejmują przede wszystkim śmieci powstające w gospodarstwach domowych, a także odpady pochodzące od innych podmiotów, jeśli ich skład i charakter są zbliżone do odpadów domowych. Do tej kategorii zalicza się m.in. papier i tekturę, szkło, metale, tworzywa sztuczne, bioodpady, drewno, tekstylia, różnego rodzaju opakowania, zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny, baterie oraz akumulatory, a także odpady wielkogabarytowe, takie jak meble czy materace. Jednocześnie przepisy jasno określają, że do odpadów komunalnych nie wlicza się śmieci powstających w ramach działalności produkcyjnej, rolniczej, leśnej czy rybackiej. Wyłączone są również odpady pochodzące ze zbiorników bezodpływowych, kanalizacji i oczyszczalni ścieków, pojazdy wycofane z eksploatacji oraz odpady budowlane i rozbiórkowe.
Organizacja systemu odbioru odpadów komunalnych od mieszkańców należy do podstawowych obowiązków gminy. Zgodnie z ustawą z 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, samorządy są zobowiązane do prowadzenia selektywnej zbiórki odpadów. W praktyce oznacza to konieczność segregowania co najmniej takich frakcji jak papier, metale, tworzywa sztuczne, szkło, opakowania wielomateriałowe oraz bioodpady.
Z kolei właściciele nieruchomości mają obowiązek segregowania odpadów wytwarzanych na swoich posesjach. Wynika to zarówno z rozporządzenia Ministra Klimatu i Środowiska z 10 maja 2021 r. w sprawie sposobu selektywnego zbierania wybranych frakcji odpadów (Dz.U. 2021 poz. 906), jak i z lokalnych regulaminów utrzymania czystości i porządku obowiązujących w gminach.
Mieszkańcy mogą korzystać z pojemników lub worków oznaczonych standardowymi kolorami:
- niebieski – przeznaczony na papier, m.in. pocięte kartony i tekturę, katalogi, ulotki, gazety i czasopisma, papier szkolny i biurowy, zadrukowane kartki, zeszyty, książki, papier pakowy, torby papierowe oraz wytłoczki po jajkach;
- żółty – służy do zbierania metali i tworzyw sztucznych, takich jak butelki PET, kartony po mleku i sokach, opakowania po kosmetykach i środkach czystości, folie, puszki, kapsle i metalowe zakrętki;
- zielony – przeznaczony na szkło, w tym butelki po napojach i produktach spożywczych, słoiki oraz szklane opakowania po kosmetykach;
- brązowy – na bioodpady, czyli m.in. roślinne resztki z kuchni, obierki i skórki warzyw oraz owoców, fusy z kawy i herbaty, trawę, liście i drobne gałęzie;
- czarny – na odpady zmieszane, do których zalicza się m.in. zwierzęce resztki jedzenia, mięso, kości, skorupki jaj, jednorazowe pieluchy, zabrudzony papier, ceramikę, odchody zwierząt czy wystudzony popiół.
Dodatkowo przepisy nakładają na gminy obowiązek tworzenia Punktów Selektywnego Zbierania Odpadów Komunalnych (PSZOK). W takich punktach mieszkańcy mogą oddawać nie tylko podstawowe frakcje odpadów, ale również m.in. odpady niebezpieczne, przeterminowane leki i chemikalia, zużyte baterie i akumulatory, sprzęt elektryczny i elektroniczny, meble oraz inne odpady wielkogabarytowe, zużyte opony, a także odpady budowlane i rozbiórkowe pochodzące z gospodarstw domowych.
Obowiązek oddawania odpadów do PSZOK-u dla wielu osób stanowi problem
Dla wielu mieszkańców konieczność samodzielnego dostarczania odpadów do Punktów Selektywnej Zbiórki Odpadów Komunalnych bywa sporym utrudnieniem. Szczególnie dotyczy to seniorów, osób z niepełnosprawnościami oraz tych, którzy nie posiadają samochodu – dla nich jest to często niewygodne, a czasem wręcz trudne do wykonania. W efekcie niepotrzebne tekstylia czy elektrośmieci zalegają w domach, piwnicach i na strychach, a w najgorszym przypadku trafiają do zwykłych pojemników na odpady. W odpowiedzi na te problemy część samorządów wprowadza własne inicjatywy ułatwiające mieszkańcom oddawanie niepotrzebnej odzieży i tekstyliów. Takie lokalne działania mogą stanowić przykład dla innych gmin.
Przeterminowane leki, tekstylia i elektrośmieci odbierze MPO. Gminy uruchamiają mobilne PSZOK-i
Miejskie Przedsiębiorstwo Oczyszczania w Toruniu poinformowało o uruchomieniu mobilnego PSZOK-u, czyli specjalnego punktu zbiórki wybranych odpadów, który będzie dojeżdżał bezpośrednio na toruńskie osiedla. Mobilny Punkt Selektywnej Zbiórki Odpadów Komunalnych będzie pojawiał się w 20 lokalizacjach na terenie miasta zgodnie z ustalonym harmonogramem. W każdej z nich mieszkańcy będą mogli skorzystać z jego usług dwa razy w roku, a sam punkt będzie działał przez trzy godziny.
Mieszkańcy będą w nim mogli oddać:
- odzież i tekstylia,
- przeterminowane lub niewykorzystane leki,
- zużyte baterie i akumulatory,
- drobny sprzęt elektryczny i elektroniczny (np. golarki, suszarki, telefony),
- chemikalia i odpady niebezpieczne (rozpuszczalniki, tusze, tonery),
- odpady z iniekcji domowych (np. igły, strzykawki).
Mobilny PSZOK ma ułatwić mieszkańcom miasta właściwe postępowanie z problemowymi odpadami.
"Mobilny PSZOK to usługa, której mieszkańcy oczekiwali od dawna. Chcemy, by właściwe postępowanie z odpadami było jak najprostsze. Teraz z odpadem problemowym wystarczy wyjść z domu w niedaleką okolicę – resztą zajmie się MPO" – tłumaczy Marcin Kowallek, Dyrektor Wydziału Gospodarki Komunalnej w Toruniu.
O uruchomieniu mobilnych PSZOK-ów – na razie w ramach pilotażu – poinformowała także Bydgoszcz. Punkty te mają działać w czwartki i soboty, przemieszczając się po różnych częściach miasta zgodnie z ustalonym harmonogramem. Z mobilnej zbiórki będą mogli korzystać mieszkańcy objęci systemem opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Przy oddawaniu odpadów konieczne będzie okazanie dokumentu tożsamości oraz potwierdzenia uiszczania tzw. opłaty śmieciowej.
W mobilnych punktach będzie można przekazać m.in.:
- zużyte tekstylia oraz nienadającą się do użytku odzież,
- odpady medyczne z gospodarstw domowych (np. zabezpieczone igły i strzykawki),
- baterie i akumulatory,
- drobny zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny o wadze do 5 kg,
- opony od samochodów osobowych (do 4 sztuk),
- płyty CD i DVD,
- opakowania po farbach i olejach,
- żarówki.
W innych gminach mobilne PSZOK-i już działają
Mobilny PSZOK od ponad 10 lat działa już w Jeleniej Górze. Zbiórki organizowane są sezonowo – od wiosny do jesieni – zgodnie z ustalonym harmonogramem. W ich trakcie mieszkańcy mogą oddawać różnego rodzaju odpady, m.in. sprzęt IT (komputery, laptopy, monitory, klawiatury), urządzenia biurowe takie jak drukarki, skanery i kopiarki, sprzęt RTV, małe i duże AGD (np. odkurzacze, suszarki, pralki, lodówki czy kuchenki mikrofalowe), a także elektronarzędzia, baterie i akumulatory, świetlówki, zużyte tonery, przepracowane oleje silnikowe, przeterminowane leki, nośniki danych (kasety, płyty CD, winyle, dyskietki) oraz odzież i tekstylia.
Z kolei od marca ubiegłego roku w Poznaniu funkcjonuje tzw. Gratowóz, czyli mobilny punkt zbiórki odpadów komunalnych. Pojazd przystosowany jest do odbioru wybranych frakcji i kursuje średnio raz na kwartał, w wyznaczone soboty w godzinach 8–16, zatrzymując się w określonych lokalizacjach miasta.
Podobne rozwiązania stosowane są również w Warszawie, gdzie mobilne PSZOK-i działają trzy razy w tygodniu – w poniedziałki, środy i soboty – w ustalonych godzinach i punktach na terenie miasta.
Mobilne Punkty Selektywnego Zbierania Odpadów Komunalnych funkcjonują także od niedawna w Tykocinie.
"Urząd Miejski w Tykocinie informuje, że na terenie Gminy Tykocin zaczął funkcjonować Mobilny Punkt Selektywnej Zbiórki Odpadów Komunalnych (mPSZOK), którego celem jest odbiór poszczególnych frakcji odpadów komunalnych z miejscowości położonych na terenie gminy" – czytamy na stronie miasta.
Mobilne PSZOK-i to korzyść także dla gmin
Zgodnie z obowiązującymi przepisami każda gmina jest zobowiązana do osiągania określonych poziomów recyklingu odpadów komunalnych. W 2026 roku wskaźnik ten wynosi 56 proc., a w kolejnych latach będzie systematycznie rosnąć, aż do 65 proc. w 2035 roku. Niespełnienie tych wymogów może skutkować nałożeniem kar finansowych na samorządy. Jednym z głównych powodów trudności w osiąganiu wymaganych poziomów jest nieprawidłowa segregacja odpadów przez mieszkańców. W takich przypadkach odpady trafiają do kategorii zmieszanych, co obniża ogólny wynik recyklingu w gminie.
W odpowiedzi na ten problem samorządy mogą podejmować różne działania, w tym podwyższać opłaty za gospodarowanie odpadami dla nieruchomości, w których nie prowadzi się właściwej segregacji – nawet kilkukrotnie w stosunku do standardowej stawki. Jednocześnie gminy wdrażają rozwiązania ułatwiające mieszkańcom prawidłowe postępowanie z odpadami, takie jak mobilne punkty selektywnej zbiórki odpadów komunalnych.
Podstawa prawna:
- Ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz.U. 2013 poz. 21)
- Ustawa z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz.U. 1996 nr 132 poz. 622)
- Rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska z 10 maja 2021 r. w sprawie sposobu selektywnego zbierania wybranych frakcji odpadów (Dz.U. 2021 poz. 906)
