Odpady komunalne i ich selektywne zbieranie. Podstawa prawna
Zgodnie z ustawą z 14 grudnia 2012 roku o odpadach, do odpadów komunalnych zalicza się śmieci powstające w gospodarstwach domowych, a także odpady pochodzące od innych podmiotów, o ile swoim składem i charakterem przypominają te domowe. Do tej kategorii należą m.in. papier i tektura, szkło, metale, tworzywa sztuczne, bioodpady, drewno, tekstylia, różnego rodzaju opakowania, zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny, baterie oraz akumulatory, a także odpady wielkogabarytowe, takie jak meble czy materace.
Przepisy wyraźnie wskazują jednak, że do odpadów komunalnych nie zalicza się odpadów pochodzących z działalności produkcyjnej, rolniczej, leśnej ani rybackiej. Wyłączone są również nieczystości ze zbiorników bezodpływowych, kanalizacji i oczyszczalni ścieków, pojazdy wycofane z eksploatacji oraz odpady budowlane i rozbiórkowe.
Organizacja odbioru odpadów komunalnych od mieszkańców należy do podstawowych obowiązków gmin. Zgodnie z ustawą z 13 września 1996 roku o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, samorządy muszą zapewnić funkcjonowanie systemu selektywnej zbiórki odpadów. Powinien on obejmować przynajmniej takie frakcje jak papier, metale, tworzywa sztuczne, szkło, opakowania wielomateriałowe oraz bioodpady.
Przepisy nakładają również na gminy obowiązek tworzenia punktów selektywnej zbiórki odpadów komunalnych (PSZOK), do których mieszkańcy mogą oddawać nie tylko podstawowe odpady, ale także m.in. odpady niebezpieczne, przeterminowane leki i chemikalia, zużyte baterie i akumulatory, sprzęt elektryczny i elektroniczny, meble i inne odpady wielkogabarytowe, zużyte opony oraz odpady budowlane i rozbiórkowe pochodzące z gospodarstw domowych.
Od 1 stycznia 2025 roku, w związku z wdrożeniem dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/851 z 30 maja 2018 r., która zmienia dyrektywę 2008/98/WE dotyczącą odpadów, wprowadzono nową, osobną kategorię obejmującą odpady tekstylne. Od tego czasu punkty selektywnej zbiórki odpadów komunalnych mają obowiązek przyjmowania zużytej odzieży oraz innych wyrobów tekstylnych.
Wdrożenie przepisów unijnych do polskiego prawa odbyło się w wariancie podstawowym, co w praktyce oznacza, że w większości gmin mieszkańcy nie otrzymali dodatkowych pojemników ani worków przeznaczonych specjalnie na nową kategorię odpadów – tekstylia.
Obowiązek segregacji odpadów nadal realizowany jest zgodnie z rozporządzeniem Ministra Klimatu i Środowiska z 10 maja 2021 r. oraz lokalnymi regulaminami utrzymania czystości. Mieszkańcy korzystają z dotychczasowych pojemników i worków w określonych kolorach:
- niebieski – na papier, w tym kartony, tekturę, ulotki, czasopisma, zeszyty, książki i papier pakowy,
- żółty – na metale i tworzywa sztuczne, takie jak butelki PET, kartony po napojach, opakowania po chemii i kosmetykach, folię, puszki czy kapsle,
- zielony – na szkło, w tym butelki i słoiki,
- brązowy – na bioodpady, np. resztki roślinne, obierki, fusy po kawie i herbacie, trawę czy liście,
- czarny – na odpady zmieszane, obejmujące m.in. resztki zwierzęce, kości, pieluchy, zabrudzony papier, ceramikę czy popiół.
Nowy kolor pojemników na odpady (różowy) rozwiąże kwestię kolorystycznego chaosu?
Jako, że nie ma określonego koloru pojemników i worków dla frakcji tekstyliów, gminy, które decydują się na odbiór tego typu odpadów bezpośrednio od mieszkańców, mają w tej kwestii dowolność. I tak w gminie Ustroń od sierpnia ubiegłego roku tekstylia są zbierane do worków pomarańczowych. Podobnie jest w gminie Sejny – tu również tekstylia zbiera się do worków pomarańczowych. W Kielcach z kolei mieszkańcom przekazano fioletowe worki na tekstylia, a w Gdyni tekstylia nadające się do dalszego używania zbiera się do szarych pojemników. Natomiast w Krakowie przy posesji przy ulicy Lea pojawił się czerwony pojemnik przeznaczony do zbiórki tekstyliów. Co ciekawe, czerwony kolor pojemników w innych miejscach przeznaczony jest do zbierania elektrośmieci albo odpadów niebezpiecznych i zakaźnych. Problem kolorystycznego chaosu ma rozwiązać unijna dyrektywa.
Nowy kolor pojemników na odpady tekstylne (różowy) w całej Unii Europejskiej
Z raportu JRC (Wspólnego Centrum Badawczego Komisji Europejskiej) z 13 stycznia 2026 r. wynika plan ujednolicenia zasad segregacji odpadów w UE w ramach rozporządzenia PPWR (Packaging and Packaging Waste Regulation), które zacznie obowiązywać 12 sierpnia 2026 r. Rozporządzenie to jest aktem bezpośrednio obowiązującym we wszystkich państwach członkowskich, w tym w Polsce, co oznacza, że nie wymaga implementacji do krajowego prawa.
Zgodnie z art. 12 PPWR, od 12 sierpnia 2028 r. lub 24 miesięcy od wejścia w życie aktu wykonawczego (w zależności, która data będzie późniejsza), wszystkie wprowadzane do obrotu opakowania będą musiały mieć zharmonizowane etykiety informujące o składzie materiałowym. Etykiety te będą zawierały piktogramy ułatwiające konsumentom właściwe sortowanie odpadów.
Zgodnie z art. 13 rozporządzenia, do 12 sierpnia 2028 r. lub 30 miesięcy od przyjęcia aktów wykonawczych, te same zharmonizowane etykiety będą musiały znaleźć się również na wszystkich pojemnikach przeznaczonych do zbierania odpadów.
Celem tych zmian jest zwiększenie poziomu recyklingu – jednolite oznakowanie zarówno opakowań, jak i pojemników pozwoli konsumentom łatwiej segregować odpady i ograniczy błędy w sortowaniu.
To właśnie w raporcie JRC pojemnik kolorze różowym pojawia się jako ten przeznaczony na tekstylia. Kolor ten ma obowiązywać na terenie całej Unii Europejskiej.
Nowy kolor pojemników na odpady tekstylne (różowy) jako jeden z 11 kolorów mających obowiązywać na terenie całej UE
Zgodnie z propozycją, zawartą w raporcie JRC – odpady miałyby zostać podzielone na następujące kategorie:
1. Kolor niebieski – karton i papier, do którego miałyby trafiać:
- karton,
- papier,
2. Kolor zielony – szkło, do którego miałyby trafiać:
- szkło bezbarwne,
- szkło kolorowe,
- szkło zielone,
- szkło brązowe,
3. Kolor żółty – plastik, do którego miałyby trafiać:
- plastik twardy,
- plastik miękki,
4. Kolor pomarańczowy – kompozyty, do którego miałyby trafiać:
- kartony po napojach,
- papier (kompozyt A),
- papier (kompozyt B),
5. Kolor szary – metal, do którego miałby trafiać:
- metal,
6. Kolor brązowy – odpady kompostowalne, do którego miałby trafiać:
- odpady kompostowalne z domów,
- odpady kompostowalne przemysłowe,
7. Kolor różowy – tekstylia, do którego miałby trafiać:
- tekstylia,
8. Kolor błękitny – ceramika, do którego miałaby trafiać:
- ceramika,
9. Kolor jasnobrązowy – drewno i korek, do którego miałaby trafiać:
- drewno,
- korek,
10. Kolor czerwony – odpady niebezpieczne, do którego miałaby trafiać:
- odpady niebezpieczne,
11. Kolor fioletowy – odpady zmieszane, do którego miałaby trafiać:
- pozostałe odpady zmieszane.
Nowy kolor pojemników na odpady tekstylne (różowy) jako jeden z 11 kolorów mających obowiązywać na terenie całej UE – kiedy przepisy wejdą w życie?
Propozycja wprowadzenia nowego koloru pojemników na odpady tekstylne – różowego – jako jednego z 11 ujednoliconych kolorów w całej Unii Europejskiej, na razie pozostaje na etapie koncepcji. Została ona przedstawiona w raporcie Wspólnego Centrum Badawczego Komisji Europejskiej (JRC) i nie stanowi jeszcze oficjalnego stanowiska ani obowiązującego prawa. Jej celem jest wsparcie procesu tworzenia przepisów na podstawie analiz naukowych. O tym, czy rozwiązanie to zostanie wdrożone, zdecydują dopiero unijne instytucje prawodawcze. Na dziś nie ma więc pewności, czy i kiedy nowe kolory – w tym różowy dla tekstyliów – zaczną obowiązywać. Pewną wskazówką może być jednak 12 sierpnia 2026 roku, kiedy wejdzie w życie rozporządzenie PPWR, przewidujące wprowadzenie ujednoliconych oznaczeń na opakowaniach i pojemnikach, co może stanowić pierwszy krok w kierunku dalszej standaryzacji systemu segregacji odpadów w UE.
Podstawa prawna:
- Ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1587 z późn. zm.)
- Ustawa z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz.U. 1996 nr 132 poz. 622)
- Dyrektywa Parlamentu Europejskiego I Rady (UE) 2018/851 z dnia 30 maja 2018 r. zmieniająca dyrektywę 2008/98/WE w sprawie odpadów
- Rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 10 maja 2021 r. w sprawie sposobu selektywnego zbierania wybranych frakcji odpadów (Dz.U. 2021 poz. 906)
