Obecne przepisy różnicują sytuację osób eksmitowanych na drodze sądowej i administracyjnej. O ile sądy często przyznają prawo do lokalu socjalnego, o tyle decyzje administracyjne bywały bezlitosne. Nowy projekt wyrównuje te szanse. Jak czytamy w Serwisie Samorządowym PAP, dopuszczenie eksmisji na bruk bez minimalnych gwarancji narusza zasadę poszanowania godności człowieka. Dlatego teraz priorytetem będzie zapewnienie dachu nad głową przed samym wykonaniem egzekucji.
Zakaz eksmisji w okresie zimowym
Jednym z kluczowych zapisów jest ochrona sezonowa. Projekt przewiduje, że w okresie od 1 listopada do 31 marca eksmisje nie będą mogły być przeprowadzane. Ma to zapobiec tragediom, do których dochodzi, gdy osoby bezbronne tracą schronienie w czasie największych mrozów. Istnieją jednak wyjątki – zakaz nie obejmie osób, które rażąco łamią porządek domowy lub stosują przemoc wobec współmieszkańców.
Specjalna ochrona dla najbardziej potrzebujących
Projekt wymienia konkretne grupy osób, wobec których postępowanie egzekucyjne zostanie zawieszone. Organ nie dokona eksmisji, jeśli sprawa dotyczy:
- kobiet w ciąży,
- osób małoletnich (dzieci),
- osób niepełnosprawnych lub ubezwłasnowolnionych (oraz ich opiekunów),
- osób obłożnie chorych,
- emerytów i rencistów spełniających kryteria pomocy społecznej,
- osób posiadających status bezrobotnego.
W takich przypadkach wierzyciel będzie musiał wystąpić do sądu powszechnego. Sąd ustali wtedy, czy danej osobie przysługuje prawo do zawarcia umowy najmu socjalnego lokalu.
Eksmisja a pomieszczenia tymczasowe
Nowe przepisy nakładają konkretne obowiązki na samorządy. Jeżeli eksmitowany nie posiada tytułu prawnego do innego mieszkania, egzekutor musi czekać. Eksmisja dojdzie do skutku dopiero wtedy, gdy gmina zapewni tej osobie tymczasowe pomieszczenie. W sytuacji, gdy prawo do takiego lokalu nie przysługuje, gmina – na wniosek organu egzekucyjnego – musi wskazać miejsce w noclegowni lub schronisku dla bezdomnych.
Kto nie będzie chroniony?
Ochrona lokatorów ma swoje granice. Resort finansów przewidział sytuacje, w których "minimalne gwarancje" nie będą obowiązywać. Eksmisja na bruk wciąż będzie możliwa, gdy:
- lokator otrzymał już odszkodowanie za utratę własności lokalu,
- osoba zajmuje lokal bezprawnie (bez żadnego tytułu),
- lokator stosuje przemoc domową,
- mieszkaniec w sposób uporczywy wykracza przeciwko porządkowi domowemu i utrudnia życie innym sąsiadom.
Skala problemu w Polsce
Potrzeba zmian wynika z twardych danych. Jak informuje Serwis Samorządowy PAP, w latach 2022-2024 do kancelarii komorniczych wpłynęło ponad 13,5 tysiąca wniosków o eksmisję sądową. Tylko niewielka część z nich (ok. 1,5 tysiąca) dotyczyła eksmisji do lokali socjalnych lub zamiennych. Na koniec pierwszego półrocza 2025 roku wciąż czekało na wykonanie blisko 13 tysięcy wniosków, co pokazuje, jak wielkim obciążeniem dla systemu jest brak odpowiedniej liczby lokali zastępczych.
